ปฐมพยาบาลเบื้องต้นก่อนรถพยาบาลมาถึง: สิ่งที่ทำได้จริงในบ้าน

เวลาที่รถพยาบาลใช้ในการมาถึง กับเวลาที่ร่างกายคนเรารอได้ ไม่ใช่ตัวเลขเดียวกัน ในเมืองใหญ่อย่างกรุงเทพฯ ชุดปฏิบัติการฉุกเฉินอาจใช้เวลาราวสิบนาทีหรือมากกว่านั้นเมื่อการจราจรติดขัด ส่วนในพื้นที่ห่างไกลของภาคเหนือหรือภาคอีสาน ตัวเลขนี้อาจยาวกว่านั้นอีกหลายเท่า และในช่วงฤดูฝนที่ถนนถูกน้ำท่วมหรือดินสไลด์ปิดทาง ระยะเวลานั้นก็ยิ่งคาดเดาไม่ได้

ช่องว่างตรงนี้เองคือสิ่งที่ “การปฐมพยาบาลเบื้องต้น” เข้ามาเติม ไม่ใช่เพื่อให้คุณกลายเป็นหมอ แต่เพื่อให้คุณ ไม่ต้องยืนดูเฉย ๆ ในช่วงเวลาที่คนตรงหน้ายังรอความช่วยเหลือมืออาชีพอยู่

บทความนี้เรียบเรียงจากมุมมองของอดีตเจ้าหน้าที่ดับเพลิงและกู้ภัยชาวญี่ปุ่น ซึ่งปัจจุบันทำงานด้านการเผยแพร่ความรู้ป้องกันภัยพิบัติ โดยปรับเนื้อหาให้เข้ากับบริบทของประเทศไทย ทั้งเรื่องเบอร์ฉุกเฉิน สภาพอากาศ และภัยที่พบบ่อยในบ้านเรา

ข้อสำคัญก่อนอ่านต่อ: เนื้อหานี้เป็นความรู้ทั่วไปสำหรับประชาชน ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำสั่งการรักษาทางการแพทย์ หากมีโอกาส ควรเข้าอบรมปฐมพยาบาลและ CPR กับหน่วยงานที่รับรอง เช่น สภากาชาดไทย หรือหน่วยกู้ชีพในพื้นที่ เพราะทักษะแบบนี้ “อ่านแล้วรู้” กับ “มือทำได้จริง” เป็นคนละเรื่องกัน

1. ทำไม “ไม่กี่นาทีแรก” จึงเปลี่ยนผลลัพธ์ได้

ในการทำงานกู้ภัย สิ่งที่เห็นซ้ำ ๆ ไม่ใช่ความล้มเหลวของเทคนิค แต่คือ ช่องว่างของเวลา ระหว่างวินาทีที่เหตุเกิด กับวินาทีที่มีคนเริ่มลงมือทำอะไรสักอย่าง

สิ่งที่คนทั่วไปทำได้ในช่วงนั้นมีไม่กี่อย่าง แต่แต่ละอย่างมีน้ำหนักมาก

• เรียกความช่วยเหลือให้เร็วและให้ถูกที่ — สายที่โทรช้าไปสองนาที คือรถที่ออกช้าไปสองนาที
• รักษาการหายใจและการไหลเวียนเลือด — เช่น การกดหน้าอกเมื่อผู้ป่วยหัวใจหยุดเต้น
• หยุดสิ่งที่กำลังทำให้แย่ลง — เลือดที่ไหลไม่หยุด ความร้อนที่ยังเผาผิวอยู่ ตัวที่ยังร้อนจัดอยู่กลางแดด
• ป้องกันไม่ให้มีผู้บาดเจ็บเพิ่ม — ข้อนี้คนมักลืม แต่ในหน่วยกู้ภัยถือเป็นข้อแรกเสมอ

สังเกตว่าไม่มีข้อไหนต้องใช้อุปกรณ์ราคาแพงเลย ทั้งหมดเป็นเรื่องของการ “รู้ว่าจะทำอะไรก่อน”

2. ขั้นตอนแรกที่คนมักข้าม: ความปลอดภัยของตัวคุณเอง

ในการฝึกของหน่วยดับเพลิง ประโยคที่ถูกย้ำมากที่สุดไม่ใช่ “ช่วยคนให้เร็วที่สุด” แต่คือ “อย่าเพิ่มจำนวนผู้บาดเจ็บ” เพราะผู้ช่วยเหลือที่บาดเจ็บเสียเอง จะเปลี่ยนเหตุการณ์ที่มีผู้ป่วยหนึ่งคน ให้กลายเป็นเหตุการณ์ที่มีผู้ป่วยสองคน และทีมกู้ภัยต้องแบ่งกำลังออกเป็นสองส่วนทันที

ก่อนเข้าไปหาผู้บาดเจ็บ ให้กวาดตามองสามอย่างนี้ภายในไม่กี่วินาที

2.1 กระแสไฟฟ้า

โดยเฉพาะช่วงน้ำท่วมหรือหลังพายุ สายไฟที่ขาดตกลงมาแช่น้ำเป็นอันตรายร้ายแรง หากสงสัยว่ามีไฟรั่ว อย่าเข้าไปในน้ำ ให้แจ้งการไฟฟ้าและหน่วยกู้ภัยก่อน

2.2 การจราจร

อุบัติเหตุริมถนน โดยเฉพาะบนถนนสายหลักและทางหลวง มีความเสี่ยงที่ผู้เข้าไปช่วยจะถูกรถอีกคันชน ให้หาสัญญาณเตือนรถที่ตามมา และยืนในตำแหน่งที่มองเห็นได้ชัด

2.3 โครงสร้างและสิ่งแวดล้อม

หลังแผ่นดินไหวหรือดินถล่ม เศษวัสดุอาจถล่มซ้ำได้ ในพื้นที่อับอากาศ เช่น บ่อ ถังเก็บน้ำ หรือใต้ถุนที่ปิดทึบ ห้ามลงไปเองเด็ดขาด เพราะการขาดออกซิเจนทำให้หมดสติได้ในเวลาไม่กี่วินาที เหตุการณ์ที่ “คนลงไปช่วยแล้วไม่ได้ขึ้นมา” เกิดขึ้นซ้ำแล้วซ้ำอีกทั่วโลก

3. โทรแจ้งเหตุอย่างไรให้ทีมกู้ชีพมาถึงเร็วขึ้น

เบอร์ฉุกเฉินหลักที่ควรจำในประเทศไทย

• 1669 — การแพทย์ฉุกเฉิน (สถาบันการแพทย์ฉุกเฉินแห่งชาติ) โทรฟรีตลอด 24 ชั่วโมง สำหรับผู้ป่วยหรือผู้บาดเจ็บฉุกเฉิน
• 199 — แจ้งเหตุเพลิงไหม้
• 191 — เหตุด่วนเหตุร้าย ตำรวจ
• 1784 — สายด่วนกรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย (ปภ.) เรื่องสาธารณภัย

เมื่อโทร 1669 สิ่งที่ทำให้สายเร็วขึ้นไม่ใช่การพูดเร็ว แต่คือการพูด ตามลำดับที่ผู้รับแจ้งต้องใช้

1. เกิดอะไรขึ้น — “มีคนหมดสติ ไม่หายใจ” / “รถชน มีคนติดในรถ” / “คนตกน้ำ”
2. ที่ไหน — บอกให้ละเอียดที่สุด ถนน ซอย เลขที่ จุดสังเกตที่มองเห็นชัด เช่น ปั๊มน้ำมัน วัด ร้านสะดวกซื้อ หรือหลักกิโลเมตรบนทางหลวง หากอยู่ในหมู่บ้านหรือพื้นที่ไม่มีชื่อถนน ให้เปิดแอปแผนที่แล้วอ่านพิกัดให้ฟัง
3. ผู้ป่วยกี่คน อายุประมาณเท่าไร รู้สึกตัวไหม หายใจไหม
4. เบอร์โทรกลับของคุณ

จากประสบการณ์ในห้องรับแจ้งเหตุ ปัญหาที่ทำให้เสียเวลามากที่สุดคือ ตำแหน่งที่ไม่ชัด ไม่ใช่การอธิบายอาการที่ไม่ถูกต้อง อาการนั้นเจ้าหน้าที่ถามต่อได้ แต่ถ้าไม่รู้ว่าจะไปที่ไหน รถจะออกไม่ได้เลย

อีกข้อที่สำคัญ: อย่าวางสาย จนกว่าเจ้าหน้าที่จะบอกให้วาง เพราะผู้รับแจ้งจำนวนมากสามารถแนะนำวิธีกดหน้าอกหรือห้ามเลือดให้คุณทำตามได้ทันทีทางโทรศัพท์ และถ้ามีคนอยู่ด้วยหลายคน ให้ ชี้ตัวมอบหมายงานเป็นรายบุคคล — “คุณเสื้อฟ้า ช่วยโทร 1669” ดีกว่าการตะโกนว่า “ใครก็ได้ช่วยโทรที” ซึ่งมักจบลงด้วยการที่ไม่มีใครโทรเลย

4. เมื่อผู้ป่วยไม่รู้สึกตัวและไม่หายใจตามปกติ

นี่คือสถานการณ์ที่การลงมือของคนทั่วไปมีผลมากที่สุด และเป็นสถานการณ์ที่คนลังเลมากที่สุดเช่นกัน

4.1 ตรวจสอบอย่างรวดเร็ว

เรียกและตบไหล่เบา ๆ ถ้าไม่ตอบสนอง ให้สังเกตหน้าอกว่าขยับขึ้นลงตามปกติหรือไม่ ภายในเวลาประมาณ 10 วินาที

จุดที่มักเข้าใจผิด: ผู้ป่วยที่หัวใจหยุดเต้นใหม่ ๆ อาจมีอาการหายใจเฮือกเป็นระยะ เสียงคล้ายกรนหรือสะอึก ซึ่ง ไม่ใช่การหายใจปกติ หลายครั้งที่ผู้พบเหตุเข้าใจว่า “ยังหายใจอยู่” แล้วรอเฉย ๆ หากไม่แน่ใจ ให้ถือว่าไม่หายใจ และเริ่มกดหน้าอก

4.2 การกดหน้าอก (Hands-only CPR)

สำหรับประชาชนทั่วไปที่ไม่ได้ผ่านการอบรม แนวทางที่เผยแพร่โดยองค์กรด้านการกู้ชีพทั่วโลกรวมถึงในไทย แนะนำให้ทำเฉพาะการกดหน้าอกโดยไม่ต้องเป่าปาก ซึ่งจำง่ายกว่าและทำได้ทันที

• วางส้นมือกลางหน้าอก บริเวณกึ่งกลางกระดูกหน้าอก ประสานมืออีกข้างทับ
• แขนเหยียดตรง ใช้น้ำหนักตัวช่วยกด ไม่ใช่ใช้กำลังแขนอย่างเดียว
• กดลึกประมาณ 5 เซนติเมตรในผู้ใหญ่ ปล่อยให้หน้าอกคืนตัวเต็มที่ทุกครั้ง
• อัตราประมาณ 100–120 ครั้งต่อนาที
• ทำต่อเนื่องจนกว่าทีมกู้ชีพจะมาถึง หรือผู้ป่วยเริ่มตอบสนอง

เรื่องที่คนไม่ค่อยพูดถึง: การกดหน้าอกเหนื่อยมาก ในการฝึกจริง คนส่วนใหญ่คุณภาพการกดจะตกลงหลังผ่านไปราวหนึ่งถึงสองนาที ถ้ามีคนอยู่ด้วยหลายคน ให้สลับกันทุก ๆ ประมาณสองนาที และสลับให้เร็วที่สุดเท่าที่ทำได้เพื่อไม่ให้หยุดกดนาน

4.3 เครื่อง AED

เครื่องกระตุกหัวใจไฟฟ้าอัตโนมัติ (AED) ปัจจุบันติดตั้งอยู่ในสนามบิน ห้างสรรพสินค้า สถานีรถไฟฟ้า อาคารสำนักงาน และสถานที่ราชการหลายแห่งในเมืองใหญ่ เครื่องจะพูดบอกขั้นตอนเป็นเสียงตั้งแต่เปิดฝา และจะวิเคราะห์เองว่าควรช็อกหรือไม่ ผู้ใช้ไม่จำเป็นต้องตัดสินใจแทนเครื่อง

สิ่งที่ควรทำวันนี้คือ ลองสังเกตว่าอาคารที่คุณทำงานหรือคอนโดที่คุณอยู่ มี AED ติดตั้งอยู่ตรงไหน การรู้ตำแหน่งล่วงหน้าหนึ่งครั้ง ประหยัดเวลาได้มากกว่าการวิ่งหาตอนเกิดเหตุ

5. การห้ามเลือด: เรียบง่ายกว่าที่คิด แต่ต้องกล้ากด

บาดแผลที่มีเลือดออกมากดูน่ากลัว แต่หลักการจัดการนั้นตรงไปตรงมา

• กดตรงจุดที่เลือดออก ด้วยผ้าสะอาด ผ้าขนหนู หรือผ้าก๊อซ ใช้ฝ่ามือกดแรงและกดค้าง
• อย่าเปิดดูบ่อย ๆ การเปิดผ้าออกดูทุกสิบวินาที ทำให้ลิ่มเลือดที่เริ่มก่อตัวหลุดออก ถ้าเลือดซึมผ่านผ้า ให้วางผ้าผืนใหม่ทับลงไป โดยไม่ต้องเอาผืนเดิมออก
• ยกส่วนที่บาดเจ็บให้สูงกว่าระดับหัวใจ หากทำได้และไม่ทำให้เจ็บมากขึ้น
• สวมถุงมือหรือใช้ถุงพลาสติกกั้น หากผู้บาดเจ็บไม่ใช่คนในครอบครัว เพื่อป้องกันการสัมผัสเลือดโดยตรง

สิ่งที่ไม่ควรทำ: อย่าดึงวัตถุที่ปักคาอยู่ในแผลออกเอง เช่น เศษเหล็ก เศษแก้ว หรือกิ่งไม้ เพราะวัตถุนั้นอาจกำลังอุดหลอดเลือดอยู่ ให้ประคองไว้ไม่ให้ขยับแล้วรอทีมแพทย์

ในบ้านทั่วไป ของที่ใช้ได้ผลดีที่สุดในสถานการณ์นี้มักไม่ใช่ชุดปฐมพยาบาลราคาแพง แต่คือผ้าขนหนูสะอาดหนา ๆ กับถุงมือยางคู่หนึ่งที่หยิบได้ทันที

6. แผลไฟไหม้และน้ำร้อนลวก

ในบ้านคนไทย สาเหตุที่พบบ่อยคือน้ำเดือด น้ำมันร้อนจากการทอด และไอน้ำจากหม้อ ซึ่งมักเกิดกับเด็กเล็กในครัว

• ล้างด้วยน้ำสะอาดอุณหภูมิปกติทันที ปล่อยน้ำไหลผ่านต่อเนื่องประมาณ 20 นาที การลดความร้อนออกจากผิวเร็วเท่าไรก็ยิ่งดี
• อย่าใช้น้ำแข็ง เพราะทำให้เนื้อเยื่อเสียหายเพิ่ม
• ถอดเครื่องประดับหรือเสื้อผ้าหลวมบริเวณนั้นออกก่อนบวม แต่ถ้าเสื้อผ้าติดแน่นกับแผล ให้ปล่อยไว้
• อย่าทายาสีฟัน น้ำปลา ซีอิ๊ว น้ำมัน หรือยาหม่อง ความเชื่อพื้นบ้านเหล่านี้เพิ่มความเสี่ยงต่อการติดเชื้อและทำให้แพทย์ประเมินแผลได้ยากขึ้น
• ปิดแผลหลวม ๆ ด้วยผ้าสะอาดหรือแผ่นฟิล์มพลาสติกสะอาด แล้วไปพบแพทย์

ควรไปโรงพยาบาลเสมอ หากแผลกว้างกว่าฝ่ามือของผู้บาดเจ็บ อยู่บริเวณใบหน้า มือ ข้อต่อ หรืออวัยวะเพศ เกิดกับเด็กเล็กหรือผู้สูงอายุ หรือเกิดจากไฟฟ้าและสารเคมี

7. ภาวะจากความร้อน: เรื่องใกล้ตัวที่สุดของคนไทย

ประเทศไทยมีอากาศร้อนตลอดเกือบทั้งปี และช่วงที่อันตรายที่สุดมักเป็นช่วงที่ ร้อนบวกกับไฟดับ เพราะพัดลมและเครื่องปรับอากาศใช้ไม่ได้พร้อมกันทั้งชุมชน

สัญญาณที่ต้องรีบจัดการ ได้แก่ เวียนศีรษะ คลื่นไส้ ปวดศีรษะ ตะคริว อ่อนเพลียผิดปกติ และที่ต้องระวังมากที่สุดคือ ตัวร้อนจัดแต่สับสน พูดจาไม่รู้เรื่อง หรือหมดสติ ซึ่งเป็นภาวะฉุกเฉินที่ต้องโทร 1669 ทันที

สิ่งที่ทำได้ระหว่างรอ

• ย้ายเข้าที่ร่มหรือห้องที่เย็นกว่าทันที
• คลายเสื้อผ้าให้หลวม
• ระบายความร้อนออกจากร่างกาย โดยเน้นบริเวณคอ รักแร้ และขาหนีบ ด้วยผ้าชุบน้ำหรือถุงน้ำแข็งห่อผ้า พร้อมเป่าลมด้วยพัดหรือกระดาษแข็ง
• หากยังรู้สึกตัวดีและกลืนได้ปกติ ให้จิบน้ำหรือเครื่องดื่มเกลือแร่ทีละน้อย
• ห้ามป้อนน้ำผู้ที่ซึมหรือหมดสติ เพราะเสี่ยงสำลักเข้าปอด

เรื่องนี้เชื่อมกับการเตรียมพร้อมไฟฟ้าดับโดยตรง เราเขียนแยกไว้ที่ ไฟดับตอนอากาศร้อน: ป้องกันโรคลมแดดในบ้านเมื่อแอร์ใช้ไม่ได้

8. กระดูกหัก การเคลื่อนย้าย และสิ่งที่ควร “ไม่ทำ”

ในการกู้ภัยจริง คำถามที่ยากที่สุดมักไม่ใช่ “จะช่วยยังไง” แต่คือ “ควรขยับผู้บาดเจ็บหรือไม่”

หลักที่ใช้ได้กับคนทั่วไป

• ถ้าสถานที่ปลอดภัย อย่าเคลื่อนย้าย โดยเฉพาะเมื่อสงสัยว่าบาดเจ็บที่ศีรษะ คอ หรือหลัง เช่น ตกจากที่สูง หรือถูกรถชน ให้ประคองศีรษะให้นิ่งแล้วรอทีมกู้ชีพ
• ถ้าสถานที่ไม่ปลอดภัย ให้ย้าย เช่น มีไฟไหม้ น้ำกำลังขึ้น หรืออาคารเสี่ยงถล่ม ในกรณีนี้ความเสี่ยงจากการอยู่ต่อสูงกว่าความเสี่ยงจากการเคลื่อนย้าย
• แขนขาที่สงสัยว่าหัก ให้ประคองไว้ในท่าที่พบ ไม่ต้องพยายามดึงให้ตรง
• ประคบเย็นห่อผ้าบริเวณที่บวม และอย่าให้ผู้บาดเจ็บลงน้ำหนักบนขาข้างนั้น

สำหรับผู้ที่หมดสติแต่ยังหายใจปกติและไม่สงสัยบาดเจ็บกระดูกสันหลัง การจัดให้นอนตะแคงจะช่วยลดโอกาสสำลักได้ ท่านี้ควรฝึกกับผู้สอนจริงสักครั้ง เพราะอ่านอย่างเดียวมักทำผิดท่า

9. ปฐมพยาบาลในภาวะภัยพิบัติ ต่างจากวันปกติอย่างไร

นี่คือส่วนที่ประสบการณ์ในเหตุการณ์ภัยพิบัติจริงต่างจากตำราชัดที่สุด ในวันปกติ การปฐมพยาบาลคือ “ประคองไว้จนรถพยาบาลมาถึง” แต่ในภาวะภัยพิบัติ สมมติฐานนั้นใช้ไม่ได้

• รถพยาบาลอาจมาไม่ได้ เพราะถนนถูกน้ำท่วม สะพานขาด หรือดินสไลด์ปิดเส้นทาง
• สายโทรศัพท์อาจใช้ไม่ได้หรือหนาแน่นมาก ให้ลอง SMS หรือแอปข้อความซึ่งมักส่งผ่านได้ในสภาพสัญญาณอ่อน
• ผู้บาดเจ็บอาจมีหลายคนพร้อมกัน ทีมกู้ชีพจะต้องจัดลำดับความเร่งด่วน ซึ่งหมายความว่าผู้บาดเจ็บที่ไม่รุนแรงจะต้องรอนานกว่าปกติมาก
• คุณอาจต้องดูแลต่อเนื่องเป็นชั่วโมง ไม่ใช่สิบนาที ซึ่งทำให้ของสำรองอย่างผ้าสะอาด น้ำดื่ม และยาประจำตัวมีความหมายขึ้นมาทันที

สิ่งที่ช่วยได้มากที่สุดในสถานการณ์แบบนี้ ไม่ใช่ทักษะขั้นสูง แต่คือการเตรียมของไว้ล่วงหน้า เราสรุปรายการยาและอุปกรณ์ที่ควรมีไว้ที่ เตรียมยาและอุปกรณ์การแพทย์ก่อนภัยพิบัติ: คู่มือฉบับบ้านไทย

10. จุดตัดสินใจ: 5 คำถามที่ตอบได้ในไม่กี่วินาที

ในภาวะกดดัน สมองคนเราจะจำรายละเอียดไม่ได้ สิ่งที่จำได้คือคำถามสั้น ๆ ที่ฝึกไว้ ลองจำห้าข้อนี้

1. ตรงนี้ปลอดภัยสำหรับฉันไหม — ถ้าไม่ อย่าเพิ่งเข้าไป ให้เรียกหน่วยกู้ภัย
2. เขาตอบสนองไหม — ถ้าไม่ตอบสนอง ให้ถือเป็นเหตุฉุกเฉินทันที
3. เขาหายใจปกติไหม — ถ้าไม่แน่ใจ ให้ถือว่าไม่ และเริ่มกดหน้าอก
4. มีเลือดออกที่หยุดไม่ได้ไหม — ถ้ามี ให้กดค้างไว้เป็นอันดับแรก
5. โทร 1669 แล้วหรือยัง และคนโทรคือใคร — ต้องมีชื่อคนรับผิดชอบ ไม่ใช่ “ใครสักคน”

ถ้าจำได้แค่ข้อเดียวจากบทความทั้งหมดนี้ ให้จำข้อที่ห้า เพราะการเรียกความช่วยเหลือให้ถูกที่และเร็วที่สุด คือสิ่งที่คนทั่วไปทำได้ดีที่สุดเสมอ

11. สิ่งที่ทำได้ตั้งแต่วันนี้

ทั้งหมดนี้ใช้เวลารวมไม่เกินหนึ่งชั่วโมง และไม่ต้องรอให้เกิดเหตุก่อน

• บันทึกเบอร์ 1669 199 191 และ 1784 ลงในโทรศัพท์ พร้อมเขียนติดไว้ที่ตู้เย็นสำหรับผู้สูงอายุและเด็กในบ้าน
• เขียนที่อยู่บ้านให้ชัดเจนไว้ใกล้โทรศัพท์ รวมถึงจุดสังเกตที่มองเห็นจากถนน เพราะคนที่ตกใจมักบอกที่อยู่ตัวเองไม่ถูก
• จัดชุดปฐมพยาบาลที่หยิบได้ใน 10 วินาที อย่างน้อยควรมี ผ้าก๊อซ ผ้าพันแผล เทปกาว ถุงมือยาง กรรไกร น้ำเกลือล้างแผล และยาประจำตัวของสมาชิกในบ้าน
• ตรวจดูวันหมดอายุของยาในชุด และตั้งเตือนในปฏิทินทุก 6 เดือน
• สำรวจว่า AED ที่ใกล้บ้านหรือที่ทำงานอยู่ตรงไหน
• คุยกับคนในบ้าน 5 นาที ว่าถ้ามีใครล้มลงในบ้าน ใครโทร ใครไปเปิดประตูรับรถพยาบาล ใครดูแลเด็กเล็ก
• ลงชื่ออบรมปฐมพยาบาลและ CPR กับสภากาชาดไทยหรือหน่วยงานในพื้นที่ นี่คือข้อที่ให้ผลมากที่สุดในระยะยาว

สรุป

การปฐมพยาบาลไม่ได้เรียกร้องให้คุณกล้าหาญหรือเก่งกาจ มันเรียกร้องแค่ให้คุณ ทำสิ่งพื้นฐานให้ถูกลำดับ คือดูความปลอดภัยของตัวเองก่อน เรียกความช่วยเหลือให้เร็วและให้ชัด แล้วประคองการหายใจกับหยุดสิ่งที่กำลังทำให้แย่ลง จนกว่ามืออาชีพจะมาถึง

สิ่งที่เห็นซ้ำ ๆ จากงานกู้ภัยคือ คนที่ช่วยได้จริงในนาทีแรก มักไม่ใช่คนที่รู้มากที่สุด แต่เป็นคนที่ เคยคิดเรื่องนี้มาก่อนล่วงหน้า แค่ครั้งเดียวก็พอ และวันนี้ที่คุณอ่านจบ ก็นับเป็นครั้งนั้นแล้ว

ในภาวะภัยพิบัติ ทรัพยากรของหน่วยกู้ชีพจะถูกใช้จนเต็มกำลังเสมอ ครัวเรือนที่ดูแลตัวเองได้ในช่วงชั่วโมงแรก จึงไม่ได้แค่ช่วยคนของตัวเอง แต่ยังเปิดทางให้ทีมกู้ภัยไปถึงคนที่จำเป็นที่สุดได้เร็วขึ้นด้วย

แหล่งข้อมูลอ้างอิง (หน่วยงานทางการ)

• สถาบันการแพทย์ฉุกเฉินแห่งชาติ (สพฉ.) — สายด่วน 1669 ข้อมูลการแจ้งเหตุและการช่วยเหลือเบื้องต้น niems.go.th
• กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย (ปภ.) กระทรวงมหาดไทย — สายด่วน 1784 disaster.go.th
• สภากาชาดไทย — หลักสูตรอบรมปฐมพยาบาลและการช่วยชีวิตขั้นพื้นฐาน redcross.or.th
• กรมอุตุนิยมวิทยา — การเตือนภัยสภาพอากาศ ฝนตกหนัก และพายุ tmd.go.th
• กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข — ข้อมูลการป้องกันโรคจากความร้อน ddc.moph.go.th

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อการเตรียมพร้อม ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะบุคคล หากมีเหตุฉุกเฉิน โปรดโทร 1669 และปฏิบัติตามคำแนะนำของเจ้าหน้าที่